اهمیت ثبت طرح صنعتی

ثبت طرح صنعتی یکی از انواع حقوق مالکیت فکری می باشد که در شناسایی برند شما در بازار و دید مشتری بسیار تاثیر گذار است.

در زندگی روزانه شما، تمامی وسایل مورد استفاده از ساده ترین نوع آن تا پیچیده و حرفه ای ترین وسیله، به عنوان طرح صنعتی در اداره کل مالکیت معنوی ایران ثبت شده است تا بتوانند با حاشیه امن قانونی در بازار پر رقابت امروزی در یک زمان مشخص شده قانونی به فعالیت انحصاری بپردازند.

از نمونه طرح های صنعتی میتوان به بطری های آب معدنی، قطعات خودرو، وسایل بازی، میز و صندلی، لوازم اداری و تحریر، طرح ها و نقش های روی جعبه و پارچه و … که نمونه آن را در هر صنعت (به مفهوم عام آن) مشاهده کرده و می کنید، اشاره کرد.

تصور کنید که شما یک شناسه بسیار معروف و مشخص در محصول خود را به عنوان برند در بازار و دید مشتری معرفی کرده اید و طبیعتا برای تحقق این موضوع زمان و هزینه بسیاری را صرف کردید، در این بین فرد یا مجموعه ای برای اینکه زودتر در بازار و نگاه مشتری شناخته شود و فروش خود را افزایش دهد، از شناسه محصول شما که مدت ها برای معرفی کردن آن بسیار زحمت کشیده و هزینه کرده اید استفاده کرده و بازار شما را تحت الشعاع این سوء استفاده قرار می دهد.

در این میان اگر شما شناسه مورد نظر خود را به عنوان یک حق مالکیت فکری که در اکثر موارد به عنوان طرح صنعتی شناخته می شود ثبت کرده باشید، می توانید به صورت قانونی از حق و حقوق خود دفاع کرده و خسارت خود را سوء استفاده کنندگان احتمالی دریافت کنید اما در صورتی که از ثبت حق مالکیت فکری خود غفلت کرده باشید، سهم خود را در بازار از دست داده و رقبا از ایده و نوآوری شما سوء استفاده خواهند کرد. بنابراین ثبت طرح صنعتی را می توان یکی از ابزار های مهم برای رقابت در بازار و ایجاد حاشیه امن به واسطه انحصار ناشی از آن بر شمرد.

طرح صنعتی (Industrial Design) را همچنین می توان یکی از جنجالی ترین موضوعات مورد بررسی در دعاوی حقوقی و رسیدگی به حقوق ناشی از ثبت آن دانست. زیرا تصور اکثر افراد بر آن است که با کمی تغییر در ظاهر و البته حفظ ماهیت آن می توان مخاطب را با توجه به ذهنیت قبلی به سمت محصول خود کشاند که به همین سبب، بخشی کثیری از دعاوی حقوق مالکیت فکری را طرح های صنعتی به خود اختصاص دادند.

مطابق با ماده 20 قانون “ثبت اختراعات، طرح‌های صنعتی و علائم تجاری مصوب سال 1386 و آئین نامه اجرایی آن مصوب 1387” هرگونه تركيب خطوط يا رنگها و هرگونه شكل سه‌بعدي با خطوط‌، رنگها و يا بدون آن‌، به‌گونه‌اي كه تركيب يا شكل يك فرآورده صنعتي يا محصولي از صنايع دستي را تغيير دهد، طرح صنعتي است‌. لازم به ذکر است که قانون ثبت طرح صنعتی، جنبۀ طراحیِ شکل ظاهری و بصری کالا را که می‌تواند ایجادکنندۀ زیبایی و جذابیت برای مصرف کننده باشد، مورد حمایت قرار می‌دهد.

یک طرح برای اینکه به عنوان طرح صنعتی در اداره کل مالکیت معنوی ایران به ثبت برسد بایستی علاوه بر رعایت کفایت عدم افشاء اطلاعات، در سطح جهان جدید و اصیل بوده و با طرح های مشابه تفاوت چشم گیر داشته باشد، به نوعی که ظاهر طرح مورد نظر شما به گونه ای نباشد که مخاطب را فریب ندهد. در این صورت شما می توانید طرح خود را به عنوان طرح صنعتی (Industrial Design)  در اداره کل مالکیت معنوی و اداره طرح صنعتی به ثبت برساند. لازم به ذکر است که طرح صنعتی پس از ثبت قطعی، از تاریخ ثبت اظهارنامه به مدت 15 سال به شرط واریز اقساط حق الثبت سالیانه مورد حمایت رسمی قانون مالکیت فکری ایران قرار میگیرد.

در بحث ثبت طرح صنعتی توجه به این موضوع حائز اهمیت هست که همانند فرآیند ثبت اختراع، ارزیابی و بررسی دقیق طرح صنعتی ادعا شده توسط یک مرجع علمی معتبر بررسی نمی شود بلکه توسط کارشناس اداره ثبت طرح صنعتی مورد بررسی و کنکاش قرار میگیرد.

همچنین نیازی به ساخت و یا ارایه نمونه اولیه از طرح صنعتی مدنظر نمی باشد؛ اما در صورتی که کارشناس اداره ثبت طرح صنعتی بر اساس برخی معیار های ارزیابی تشخیص دهد که نیاز به ارایه نمونه ساخته شده می باشد اطلاع می دهد که طراح یا مالک پرونده مورد نظر نسبت به ارایه نمونه ساخته شده، نمونه اولیه یا نمونه آزمایشگاهی (ماکت) و حتی ارایه تصاویر واقعی از طرح صنعتی مورد ادعا را ارایه کند تا پس از آن نسبت به اعلام نتیجه بررسی و ارزیابی طرح صنعتی مورد ادعا اقدام کند.

همچنین مطابق با ماده 84 قانون “ثبت اختراعات، طرح‌های صنعتی و علائم تجاری مصوب سال 1386 و آئین نامه اجرایی آن مصوب 1387” طرح هاي صنعتي که قابل حمايت نيستند شامل:

  • طرح‌هايي كه جديد يا اصيل نباشند؛
  • طرح‌هايي كه تنها در نتيجه عملكرد فني محصول ايجاد مي‌شوند؛
  • طرح‌هاي حاوي نمادها يا نشان‌هاي رسمي؛
  • طرح‌هاي مخالف نظم عمومي يا اخلاق حسنه.
کلیدواژه ها: